The source of archetype

“Wij waren er tamelijk snel aan toe”, zegt Benedikt Sauerland terwijl hij nog eens de eerste modellen van het nieuwe rituele bad bekijkt. Sauerland is lid van de bedrijfsleiding bij Sieger Design en leidde het project ELEMENTAL SPA voor de ontwerper. Hij is zelf verbaasd dat een vorig presentatiemodel, dat de designers veeleer als plaatshouder zagen om hun fundamentele ontwerpidee aanschouwelijk te maken, reeds zeer sterk op het eindproduct lijkt.
ELEMENTAL SPA is een zeer ongewoon project, geen vormvindingstaak in gebruikelijke zin. In het middelpunt van het designproces stond de vraag: Hoe kan ik de concepten in een product omzetten? Sauerland is ervan overtuigd dat “men met het water in de huiselijke ruimte vrijer zal omgaan”. Het begrip ritueel bad betekent vanuit zijn standpunt het “bewust, bijna cultisch waarnemen van het water”. Het product wordt daarbij de impulsgever voor de mens “om zijn handelen bewuster te beleven”. Hoe ontstaat echter uit de eerste ideeën een nieuwe vorm, een nieuw product?
“Van Dornbracht krijgen wij niet de klassieke briefing die de opdrachtgever heeft voorgedacht en die wij dan punt per punt afwerken”, vertelt Sauerland. Aan het begin van een nieuw product staan meestal workshops, meetings, discussies. Het gedurende vele jaren gegroeide partnerschap tussen producent en designer gaat terug tot het jaar 1983; beide zijden ontwikkelden een intensieve vorm van samenwerking. “In een relatief grote kring overwegen wij welk volgend thema op de agenda staat. Daar wordt gediscussieerd, samengevat, verdicht.” Het resultaat is een conceptpapier waarmee het thema wordt afgebakend, “dat wij willen aanpakken en bespelen”. Benedikt Sauerland spreekt over de “aanbieding van het element water” dat reeds bij de armaturenserie MEM en de BALANCE MODULES zoals RAIN SKY en WATER FALL een rol speelde. Reeds in het begin was het duidelijk dat water moest worden vertraagd en dat het ontspannen moest stromen. “Waterspaces” noemen de designers hun eerste complexer concept. Zoals bij voorafgaande projecten stond het veranderd gebruik van de badkamer centraal. Het doel bestond erin een zo direct mogelijke toegang tot het water en de in het water aanwezige krachten en energieën duidelijk te maken. De armatuur moest in de context van een sterkere autonomie geraken en niet meer een object zijn dat helemaal op het einde in een doorgeplande badkamer wordt gevoegd. “Zij is het element dat water schenkt”, zegt Benedikt Sauerland. Ze moest echter tegelijkertijd als gevormd object terugtreden. “Het is alsof men een bron zou zoeken en palen in de grond slaan,” concretiseert de designer de oorspronkelijke idee van ELEMENTAL SPA. Ter veraanschouwelijking maakte Sieger Design gebruik van een beeld van de binnenplaats van de Barcelona Paviljoenen van Mies van der Rohe waarbij met rode punten de plaatsen werden gemarkeerd waar water naar buiten stroomt of naar buiten zou kunnen stromen. “Verplaatsing” en dematerialisatie: Het project wou aan beide eisen voldoen. Het beeld van de bron ontstond. “De mens heeft niet de armatuur nodig maar wel de toegang tot het water”, verduidelijkt Benedikt Sauerland. Bijgevolg moesten de bediening en het gebruik tegelijkertijd kunnen gebeuren. Daarom bevindt zich de bedieningshandel in het ideale geval direct onder de armatuur. De normale formele verschijning van de armatuur werd opgegeven. Twee elementen kenmerken ELEMENTAL SPA: de verchroomde eigenlijke waterdispenser, die door de designers mondstuk wordt genoemd, en een monolithisch, zeer neutraal gehouden lichaam van witte Corian. Samen vormen ze een uiterst harmonische sculpturele constructie. “De formele realisatie, de sterke minimalisering”, completeert Michael Sieger, “kan men ook als emotioneel moment zien”. Sinds 1988 resideert Sieger Design in het barokke kasteel Harkotten tusen Münster en Osnabrück. In de gelijkvloerse gewelven is een eigen flexibele werkplaats ingericht. De overgang van het concept naar de modelbouw- en de beproevingsfase is in Harkotten tegelijkertijd een verandering van verdieping. “Wij kunnen zeer snel van de eerste tekeningen tot het model geraken”, zegt designer Sauerland. De vorige modellen worden op basis van schuim gemaakt dat spannend kan worden bewerkt. Met lak en chroomfolies wordt de latere oppervlakte gesimuleeerd.
Het water – en dat bleek de grootste uitdaging van het project – diende als laminaire, ongedwarrelde straal
uit het mondstuk te stromen. Volgens Sauerland was “een bepaalde esthetisering van het waterbeeld”, voorzien. Het diende zo lang mogelijk parallel zoals een film in de richting van de bodem te stromen. De designers gaven aan het mondstuk een kristallijne en kantige vorm. Het bleek snel dat tussen wand en armatuur plaats voor een ontspannen waterstroom moest voorhanden zijn om aan het mondstuk het gewenste straalbeeld te laten ontstaan. Dit was nog niet alles. Want zo gemakkelijk laat de fysiek zich niet verschalken. De ballistische curve van het water verloopt zoals een parabool. De waterstraal heeft de neiging in de richting van de wand terug te lopen. En dit is nog niet genoeg. De straal valt relatief snel in elkaar en wordt daarbij gedraaid. Het wird snel duidelijk dat hier niet alleen een plausibele externe vorm moest worden ontwikkeld. Wie aan water een vorm wil geven, heeft met een elementaire kracht te doen. De opmerkzaamheid van de designers richtte zich op
de interne contour van het mondstuk. In de werkplaats van Sieger Design ontwikkelde modelbouwer Rauch een groot aantal varianten. Hier in Harkotten alsook bij Dornbracht testten designers en technici de modellen in realistische omstandigheden. Bij de serie proeven wird ook met de druk en het volume van het water rekening gehouden. De eerste prototypes hadden echter ruwe en onzuivere binnencontouren en voldeden niet aan het strenge vereistenprofiel van de producent en de designers. “Wij waren reeds bijna van mening dat wij dat moesten afbreken.” Om het probleem op te lossen, investeerde Dornbracht in een nieuw productieproces dat ook de binnenbewerking omvat. Tussen projectbegin en de eerste presentatie van ELEMENTAL SPA op de ISH in Frankfort verlopen bijna twee jaren. Tussen de technici en de designer wordt hard onderhandeld: “Is hier nog een millimeter mogelijk?”, luidt de typische zin, waarmee beiden proberen het optimum te benaderen. “De productie houdt van een grotere radius. Wij eerder van een kleine”, vertelt Sauerland. Afgezien van technische vragen gaat het erom samen met de Dornbracht marketing de juiste varianten uit het groot aantal mogelijkheden te distilleren. Sieger Design ontwikkelt een reeks scenario’s voor het gebruik van het product. Ook de volgende ontwikkelingen met betrekking tot het thema kwaliteit van het water zijn in het ontwerp al geschetst. Overwegingen inzake de duurzaamheid en de kwaliteit van het water spelen daarbij een rol. Terwijl het jaarbeurspubliek de nieuwigheden bewondert, ontwikkelen de designers en de producent reeds sinds lang hun ideeën verder, completeren ze de producten en zoeken ze nieuwe, schijnbaar onoplosbare uitdagingen.