Learning to eat

Op internet doen prognoses de ronde dat over 40 jaar één op de twee volwassenen aan vetzucht leidt. Wie eens een kijkje neemt op de speelplaatsen of schoolpleinen in de stadswijken, die niet perse tot de beste, maar wel tot de meest gefrequenteerde behoren, gaat vermoeten dat dat zou kunnen opgaan.

Dat hoeft echter niet het geval te zijn. Want wanneer men naar de oorzaken zoekt, ontmoet men, behalve het veelgeciteerde gebrek aan beweging en de continue reclame voor ongezonde of gedenatureerde voedingsmiddelen, met name één ding: gebrek aan informatie.
De tijd lijkt er rijp voor te zijn om “voeding” als regulier, eigen schoolvak in te voeren. Geheel zonder droge macrobiotische referaten, in plaats daarvan volop nuttige informatie en belevenissen. Maar vooral één ding: niet beperkt tot privé-scholen of alternatieve school- en pedagogische modellen, maar als schoolvak voor alle openbare scholen. Dus voor allemaal en iedereen. Bij voorkeur vanaf de eerste klas. Winkels en supermarkten goed uitkiezen, etiketten decoderen, ingrediënten begrijpen en duiden, verse producten beoordelen, prijzen inschatten… al die zaken moet je leren. Want: geen bewuste voeding zonder bewust inkopen.
En dan natuurlijk: wat veroorzaakt eten en drinken in mijn lichaam eigenlijk? Waarom werken wortels een beetje als zonnemelk? Waarom is te veel suiker slecht? En waarom wordt ik van overtollig vet ziek? Of andersom gevraagd: wat heb ik er concreet van wanneer ik fruit en groente eet (behalve dat het lekker smaakt)? Apropos: stelt u zich eens voor dat ieder kind de kans had om het gezonde leven te proberen om vast te stellen hoe goed het kann smaken. Het doet er niet toe waar het vandaan komt en wat er thuis wordt gegeten. (Smaken is een belevenis en werkt daarom waarschijnlijk veel overtuigender dan ieder nog zo goed voorgedragen inhoudelijkargument.)
Dan zou het goed zijn om zelf te leren koken. Handelingen, technieken, ingrediënten, richtingen… Ook hier moet iets worden geprobeerd. Dus er moet worden gekookt. Daarom dienen, net als de computerruimten, er goed functionerende keukens in de scholen te komen. En koks dienen leraar te worden! In dat verband: waarom zijn sommige voedingsmiddelen eigenlijk slechts op bepaalde tijden in bepaalde landen verkrijgbaar? Waarom is het zinvol (en is het leuk) om deze voedingsmiddelen met name dan daar te eten? Wat betekent het wanneer een aardbei uit Israël wordt binnengevlogen? En wat is het verschil tussen een broeikas en de natuur? Of is er helemaal geen?
En bezoeken aan restaurants? Kun je dat leren? Tenminste zou je het principe van diversiteit kunnen doorgeven. De nieuwe top-100-lijst van de grootste horecabedrijven in Duitsland bestaat bijna alleen nog uit snelrestaurant- en snackbarketens. Terwijl de rest van de horecabranche het moeilijk heeft, groeit de omzet van de honderd grootste snelrestaurant- en snackbarketens met 7,6 procent (het beste resultaat sinds 1995). Aan de andere kant neemt Slow Food toe, de internationale beweging om het recht op genot te bewaren, en biedt het contrastprogramma in vergelijking met de culinaire verarming. Hoeveel kinderen weten hier überhaupt iets van af?
Interessant zou ook een hoofdstuk zijn als “Voeding als business”: de levensmiddelenindustrie is gigantisch. Zij stelt de basisverzorging veilig, vindt dagelijks nieuwe producten uit, is werkgever, krijgt belastinggelden en beleeft regelmatig aan schandalen. Niet slecht om te weten hoe de globale structuren van deze business er uitzien. En welke rol kinderen en jongeren binnen deze gehele zaak spelen.
Korte uitstapjes naar de populaire wetenschap zouden van het vak “Voeding” bovendien een bijzondere belevenis kunnen maken. Bijvoorbeeld om te begrijpen waarom je serieus een hoofdstuk in een boek kunt schrijven over de bereiding van een spiegelei. Of om uit te proberen hoe je zelf limonade kunt maken, die dan ook nog lekker smaakt.
En niet in de laatste plaats: de culturele betekenis van voeding. Waarom eten Duitsers vaak aardappelen en Libanesen erwten? Is döner werkelijk het Turkse nationale gerecht? Waarom eten moslems geen varkensvlees? Stof voor vele jaren. De ene keer meer in de diepte – de andere keer gewoon alleen lekker. Met een beetje fantasie kun je je voorstellen dat op die manier niet alleen kleine lichamen een goede ontwikkeling krijgen, maar ook de bijbehorende hoofden.
De kosten van de verkeerde voeding en van door voeding veroorzaakte ziekten worden overigens alleen al in Duitsland op zo’n 71 miljard Euro per jaar geschat. Dat is 1/3 van alle kosten in het gezondheidswezen, tendens stijgend. Omdat er bovendien volgens de WHO, de wereldgezondheidsorganisatie, inmiddels zo’n miljard mensen mensen zijn die veel te zwaar zijn en inmiddels één op de vijf kinderen te dik is (eveneens volgens WHO), reageert ook de politiek sinds ruime tijd met eisen ten aanzien van de voedingsvoorlichting aan de openbare scholen. Er zijn veel aspecten die erop duiden dat “voeding” als verplicht vak aan alle scholen geen principiële vraag meer is. Maar alleen nog een kwestie van tijd.