Een nieuwe kijk op eten

De stand van de ontwikkeling van een maatschappij drukt een stempel op de menselijke ervaringswereld. De betekenis en waarneming van tijd, arbeid, gezondheid, tussenmenselijke relaties en ook de eetcultuur veranderen.

Deze verandering is afhankelijk van de maatschappelijke algemene voorwaarden en de technologische mogelijkheden. Vandaag de dag bestaan er nauwelijks nog levensgebieden die niet door de technische vooruitgang betroffen zijn. Voortbeweging, communicatie en genezing van ziekten zijn zonder technische hulpmiddelen nauwelijks meer denkbaar. Eten speelt in deze wisselwerking tussen mens en technologie een bijzondere rol.
Weliswaar bepaalt een groeiend aantal hightechvoedingsmiddelen het productassortiment van de supermarkten. Tegelijkertijd zijn voedingsmiddelen door hun eigenlijke functie als “middel om te leven” sterk emotioneel beïnvloed. Wat wij eten, beïnvloedt onze gezondheid en onze gemoedstoestand. De opname van voeding behoort tot de centrale elementen van de stofwisseling; de voedingsmiddelen leveren de componenten die het organisme nodig heeft voor het behoud van vitale functies. Eten doordringt ons binnenste, levert de energie en de grondstoffen om te leven. De opname van voeding is een noodzakelijke voorwaarde om ons in leven te houden. Zij is echter ruimer dan de zuiver fysiologische functie.
Deze “metafysische” betekenis van de voeding komt overeen met de symbolische waarde van de keuken. De keuken speelt een bijzondere rol als plaats van bewaring en bereiding van de voedingsmiddelen en als plaats waar gemeenschappelijk gegeten wordt. Waar de keuken in het verleden het natuurlijk centrum van het familieleven was, waren in de postmoderne periode de mogelijkheden gedifferentieerder geworden. In het kader van de terugkeer naar het authentieke wordt de keuken opnieuw opgewaardeerd als plaats, waar gerechten bereid worden en de esthetiek van de gerechten zich verbindt met de schoonheid van de vorm en het materiaal. Zo wint de keuken haar magie terug.
Eten is het emotionele en culturele fundament van de menselijke existentie en heeft een immense betekenis die de etnische en politieke grenzen overschrijdt. Eten bepaalt de mens niet alleen als individu; de voeding is tegelijkertijd een spiegel van de maatschappij, haar maximes, dromen en angsten. Eten en drinken hebben in de culturele geschiedenis van de mens steeds een belangrijke rol gespeeld. Het ritueel van de voedingsopname bevordert de gezelligheid en markeert de beslissende etappes van de levensweg: doop, huwelijk of begrafenis zijn onderhevig aan een culinairemythologische symboliek die de buitengewone betekenis van het tafelgezelschap onderstreept. Eten is een cultureel goed waarbij aan de bereiding van de gerechten tenminste evenveel aandacht geschonken wordt als aan hun vormgeving. De keuze van de voedingsmiddelen en de manier waarop zij geconsumeerd worden, definiëren de persoonlijke levensstijl.
Het verschijningsbeeld van de voedingsmiddelen is in de 21-ste eeuw niet zoals vroeger primair op het symboolgehalte en de spirituele betekenis afgestemd maar op de nieuwe kernwaarden zoals esthetiek, activiteit of gezondheid. Voedingsmiddelen worden “lifestyle”-accessoires. In een omgeving waarin aan alle basisbehoeften voldaan wordt en waarbij het in toenemende mate om de mens als individu gaat, bevordert ook het eten steeds meer de zelfverwezenlijking van het individu. Deficitaire behoeften worden door ontwikkelingsbehoeften afgelost; uit een “economy of needs” ontstaat een “economy of desire”. Het genot kan niet meer uit de voeding weggedacht worden. De betekenis van het optisch element is in deze context belangrijker dan ooit. Dit wordt door middel van de uitdrukking “het oog eet mee” op treffende wijze tot uitdrukking gebracht. De erotisering van het dagelijks leven is in de laatste jaren sterk toegenomen en beïnvloedt de verwachtingen van de mensen met betrekking tot het leven. Zinnelijke verleiding en de belofte van lust zijn alomtegenwoordig en begeleiden ons in het private en professionele dagelijks leven. De bereidheid van wensen af te zien behoort tot het verleden; de hedonische idee “lust” door “onlust” te bereiken is geweken ten gunste van de maxime van een permanent toenemend genot. De massawelvaart, een gevolg van de industrialisering, heeft tot gestegen verwachtingen van lust en permanent geluk van veel consumenten geleid.
In het kader van de groeiende complexiteit van het private en professionele leven zoeken de mensen steeds vaker naar eenvoud en oriëntatie. Voor zogenaamde “convenience-producten”, “eetklare” gerechten, neemt de vraag daarom steeds toe. Tegelijkertijd willen de consumenten authenticiteit, versheid, gezondheid en producten die langer houdbaar zijn. Samenvattend zijn drie trends vaststelbaar: functionalisering, waarmee het “laden” van voedingsmiddelen met een extra nut zoals gezondheid bedoeld wordt, authenticiteit en “convenience”. De synthese van deze trends leidt tot een nieuw, compleet concept van voeding. In het verleden bestonden daarom innovaties in de foodmarkt er vaak uit producten te creëren die gezondheid, genot, belevenis of ethische waarden verenigen. Dat komt overeen met de toenemende behoefte van de consumenten hun voeding harmonisch te maken. Met het oog op gestegen aanspraken met betrekking tot een work-life-balance en het individuele tijdmanagement dienen gezondheid, genot, geest en milieu met elkaar in overeenstemming gebracht te worden. Voorbeelden voor de voedingsmiddelen van de toekomst zijn het snelle, kleine en eenvoudige panklare gerecht, het biologische product met accentuering van het gezondheidsaspect of “functional food” in het praktische “convenience-formaat”. In het kader van een pragmatischere omgang met het eten sluiten verschillende concepten zoals zuivere voedingsmiddelen of “functional food” elkaar niet meer uit. Hightech-elementen worden bewust in traditionele voedingsmiddelen geïntegreerd. Alles kann gecombineerd worden zolang dit meerwaarde voor de consument belooft.
Op zoek naar de voeding van morgen duikt de vraag op inzake de behoeften van de mensen bij het eten. Op de markt kunnen zich alleen die producten handhaven die aan een echte klantenbehoefte voldoen en door technische of emotionele innovatie van de concurrentie begrensd worden. Maar wie de toekomst wil verstaan, moet niet alleen de belangrijkste tijdstromingen kennen maar ook de krachten die tegenstand bieden. Elke trend heeft een tegentrend. De gezondheidsboom leidt tot een stijgende vraag naar snoep. Het success van bioproducten is niet in het laatst toe te schrijven aan de begrenzing van de geglobaliseerde voedingsmiddelproductie. De toekomst van de voeding kan uiteindelijk alleen door een vernet systeem van trends en hun tegenpolen verstaan en geïnterpreteerd worden.
De vertechnisering van de voedingsmiddelproductie heeft haar tegentrend in het vurig verlangen van sommige consumenten naar eenvoud en essentie. Geen element belichaamt deze kwaliteiten zo zeer als water. Qua voorkomen en smaak niet spectaculair is het toch een grondstof van het leven. In zijn natuurlijke vorm iets zuivers en helders wordt het een synoniem voor gezondheid. De
keuken als de plaats die de oerelementen water en vuur samenbrengt, wordt het projectievlak voor het vurig verlangen van de mens naar authenticiteit. De ervaring van het samenwerken van de elementen en het zinnelijke genot van het product van dit proces leiden tot een complete belevenis waarbij de mens zich als geborgen kind van de natuur terugvindt. Reeds in de 18-e eeuw wou Jean Jacques Rousseau, de verlichter uit Genève, met zijn cultuurscepsis in het kader van de “retour à la nature” erop wijzen dat de mens zich door zijn levenswijze steeds meer van de natuurlijke orde en daardoor ook van zichzelf verwijdert.
Elementaire behoeften zoals het vurig verlangen naar tussenmenselijke contacten, het ritueel van het eten in de gemeenschap en de wens naar genot zullen de mens ongeacht de graad van de technologische ontwikkeling van de maatschappij steeds begeleiden. De keuken zal steeds het fusiepunt van deze wensen blijven. Het eten krijgt in een vertechniseerde toekomst steeds meer de functie van een anker dat de mens aan zijn oorsprong bindt en is een garantie voor hetgeen voor hem als mens typisch is.

Een nieuwe kijk op eten

De stand van de ontwikkeling van een maatschappij drukt een stempel op de menselijke ervaringswereld. De betekenis en waarneming van tijd, arbeid, gezondheid, tussenmenselijke relaties en ook de eetcultuur veranderen.

Deze verandering is afhankelijk van de maatschappelijke algemene voorwaarden en de technologische mogelijkheden. Vandaag de dag bestaan er nauwelijks nog levensgebieden die niet door de technische vooruitgang betroffen zijn. Voortbeweging, communicatie en genezing van ziekten zijn zonder technische hulpmiddelen nauwelijks meer denkbaar. Eten speelt in deze wisselwerking tussen mens en technologie een bijzondere rol.
Weliswaar bepaalt een groeiend aantal hightechvoedingsmiddelen het productassortiment van de supermarkten. Tegelijkertijd zijn voedingsmiddelen door hun eigenlijke functie als “middel om te leven” sterk emotioneel beïnvloed. Wat wij eten, beïnvloedt onze gezondheid en onze gemoedstoestand. De opname van voeding behoort tot de centrale elementen van de stofwisseling; de voedingsmiddelen leveren de componenten die het organisme nodig heeft voor het behoud van vitale functies. Eten doordringt ons binnenste, levert de energie en de grondstoffen om te leven. De opname van voeding is een noodzakelijke voorwaarde om ons in leven te houden. Zij is echter ruimer dan de zuiver fysiologische functie.
Deze “metafysische” betekenis van de voeding komt overeen met de symbolische waarde van de keuken. De keuken speelt een bijzondere rol als plaats van bewaring en bereiding van de voedingsmiddelen en als plaats waar gemeenschappelijk gegeten wordt. Waar de keuken in het verleden het natuurlijk centrum van het familieleven was, waren in de postmoderne periode de mogelijkheden gedifferentieerder geworden. In het kader van de terugkeer naar het authentieke wordt de keuken opnieuw opgewaardeerd als plaats, waar gerechten bereid worden en de esthetiek van de gerechten zich verbindt met de schoonheid van de vorm en het materiaal. Zo wint de keuken haar magie terug.
Eten is het emotionele en culturele fundament van de menselijke existentie en heeft een immense betekenis die de etnische en politieke grenzen overschrijdt. Eten bepaalt de mens niet alleen als individu; de voeding is tegelijkertijd een spiegel van de maatschappij, haar maximes, dromen en angsten. Eten en drinken hebben in de culturele geschiedenis van de mens steeds een belangrijke rol gespeeld. Het ritueel van de voedingsopname bevordert de gezelligheid en markeert de beslissende etappes van de levensweg: doop, huwelijk of begrafenis zijn onderhevig aan een culinairemythologische symboliek die de buitengewone betekenis van het tafelgezelschap onderstreept. Eten is een cultureel goed waarbij aan de bereiding van de gerechten tenminste evenveel aandacht geschonken wordt als aan hun vormgeving. De keuze van de voedingsmiddelen en de manier waarop zij geconsumeerd worden, definiëren de persoonlijke levensstijl.
Het verschijningsbeeld van de voedingsmiddelen is in de 21-ste eeuw niet zoals vroeger primair op het symboolgehalte en de spirituele betekenis afgestemd maar op de nieuwe kernwaarden zoals esthetiek, activiteit of gezondheid. Voedingsmiddelen worden “lifestyle”-accessoires. In een omgeving waarin aan alle basisbehoeften voldaan wordt en waarbij het in toenemende mate om de mens als individu gaat, bevordert ook het eten steeds meer de zelfverwezenlijking van het individu. Deficitaire behoeften worden door ontwikkelingsbehoeften afgelost; uit een “economy of needs” ontstaat een “economy of desire”. Het genot kan niet meer uit de voeding weggedacht worden. De betekenis van het optisch element is in deze context belangrijker dan ooit. Dit wordt door middel van de uitdrukking “het oog eet mee” op treffende wijze tot uitdrukking gebracht. De erotisering van het dagelijks leven is in de laatste jaren sterk toegenomen en beïnvloedt de verwachtingen van de mensen met betrekking tot het leven. Zinnelijke verleiding en de belofte van lust zijn alomtegenwoordig en begeleiden ons in het private en professionele dagelijks leven. De bereidheid van wensen af te zien behoort tot het verleden; de hedonische idee “lust” door “onlust” te bereiken is geweken ten gunste van de maxime van een permanent toenemend genot. De massawelvaart, een gevolg van de industrialisering, heeft tot gestegen verwachtingen van lust en permanent geluk van veel consumenten geleid.
In het kader van de groeiende complexiteit van het private en professionele leven zoeken de mensen steeds vaker naar eenvoud en oriëntatie. Voor zogenaamde “convenience-producten”, “eetklare” gerechten, neemt de vraag daarom steeds toe. Tegelijkertijd willen de consumenten authenticiteit, versheid, gezondheid en producten die langer houdbaar zijn. Samenvattend zijn drie trends vaststelbaar: functionalisering, waarmee het “laden” van voedingsmiddelen met een extra nut zoals gezondheid bedoeld wordt, authenticiteit en “convenience”. De synthese van deze trends leidt tot een nieuw, compleet concept van voeding. In het verleden bestonden daarom innovaties in de foodmarkt er vaak uit producten te creëren die gezondheid, genot, belevenis of ethische waarden verenigen. Dat komt overeen met de toenemende behoefte van de consumenten hun voeding harmonisch te maken. Met het oog op gestegen aanspraken met betrekking tot een work-life-balance en het individuele tijdmanagement dienen gezondheid, genot, geest en milieu met elkaar in overeenstemming gebracht te worden. Voorbeelden voor de voedingsmiddelen van de toekomst zijn het snelle, kleine en eenvoudige panklare gerecht, het biologische product met accentuering van het gezondheidsaspect of “functional food” in het praktische “convenience-formaat”. In het kader van een pragmatischere omgang met het eten sluiten verschillende concepten zoals zuivere voedingsmiddelen of “functional food” elkaar niet meer uit. Hightech-elementen worden bewust in traditionele voedingsmiddelen geïntegreerd. Alles kann gecombineerd worden zolang dit meerwaarde voor de consument belooft.
Op zoek naar de voeding van morgen duikt de vraag op inzake de behoeften van de mensen bij het eten. Op de markt kunnen zich alleen die producten handhaven die aan een echte klantenbehoefte voldoen en door technische of emotionele innovatie van de concurrentie begrensd worden. Maar wie de toekomst wil verstaan, moet niet alleen de belangrijkste tijdstromingen kennen maar ook de krachten die tegenstand bieden. Elke trend heeft een tegentrend. De gezondheidsboom leidt tot een stijgende vraag naar snoep. Het success van bioproducten is niet in het laatst toe te schrijven aan de begrenzing van de geglobaliseerde voedingsmiddelproductie. De toekomst van de voeding kan uiteindelijk alleen door een vernet systeem van trends en hun tegenpolen verstaan en geïnterpreteerd worden.
De vertechnisering van de voedingsmiddelproductie heeft haar tegentrend in het vurig verlangen van sommige consumenten naar eenvoud en essentie. Geen element belichaamt deze kwaliteiten zo zeer als water. Qua voorkomen en smaak niet spectaculair is het toch een grondstof van het leven. In zijn natuurlijke vorm iets zuivers en helders wordt het een synoniem voor gezondheid. De
keuken als de plaats die de oerelementen water en vuur samenbrengt, wordt het projectievlak voor het vurig verlangen van de mens naar authenticiteit. De ervaring van het samenwerken van de elementen en het zinnelijke genot van het product van dit proces leiden tot een complete belevenis waarbij de mens zich als geborgen kind van de natuur terugvindt. Reeds in de 18-e eeuw wou Jean Jacques Rousseau, de verlichter uit Genève, met zijn cultuurscepsis in het kader van de “retour à la nature” erop wijzen dat de mens zich door zijn levenswijze steeds meer van de natuurlijke orde en daardoor ook van zichzelf verwijdert.
Elementaire behoeften zoals het vurig verlangen naar tussenmenselijke contacten, het ritueel van het eten in de gemeenschap en de wens naar genot zullen de mens ongeacht de graad van de technologische ontwikkeling van de maatschappij steeds begeleiden. De keuken zal steeds het fusiepunt van deze wensen blijven. Het eten krijgt in een vertechniseerde toekomst steeds meer de functie van een anker dat de mens aan zijn oorsprong bindt en is een garantie voor hetgeen voor hem als mens typisch is.